W starszych budynkach bardzo często nie ma pełnych przestrzeni wymaganych pod kabiną i nad kabiną. Problem dotyczy szczególnie modernizacji w blokach, istniejących szybów po windach Translift / ZREMB / ODA / MDA, obiektów przebudowywanych oraz szybów dobudowywanych do istniejącej konstrukcji budynku.
Termin używany potocznie, ale technicznie wymaga precyzji — chodzi o ograniczone wymiary szybu, a nie o obniżenie poziomu bezpieczeństwa.
W języku potocznym inwestorzy często nazywają to „zaniżonym podszybiem", „zaniżonym nadszybiem" albo „zaniżonymi strefami". Technicznie chodzi o zmniejszone przestrzenie ochronne w podszybiu lub nadszybiu, które w standardowym rozwiązaniu zapewniają miejsce bezpieczeństwa dla konserwatora znajdującego się w podszybiu albo na dachu kabiny.
W takich przypadkach nie wolno traktować dźwigu jak zwykłego urządzenia katalogowego. Jeżeli budynek nie pozwala uzyskać standardowych wymiarów, projekt musi przewidzieć dodatkowe rozwiązania mechaniczne i elektryczne, które tworzą bezpieczną przestrzeń serwisową wtedy, gdy jest ona potrzebna.
Norma EN 81-21 dotyczy nowych dźwigów osobowych i towarowo-osobowych instalowanych w istniejących budynkach, gdy ograniczenia budowlane nie pozwalają spełnić części wymagań EN 81-20 — m.in. przez zbyt małe podszybie lub nadszybie.
Zaniżone strefy nie oznaczają niższego bezpieczeństwa.
Oznaczają, że brak standardowego miejsca w szybie musi zostać zastąpiony rozwiązaniem technicznym: ruchomymi odbojami, składanym fartuchem kabinowym, odpowiednimi czujnikami, blokadami, balustradami, procedurą serwisową i dokumentacją odbiorową.
W klasycznym szybie dźwigowym przestrzeń bezpieczeństwa wynika głównie z geometrii budynku. Przy dźwigach z ograniczonym podszybiem i nadszybiem część tej funkcji przejmują certyfikowane rozwiązania techniczne.
Elementy wysuwane lub ustawiane w pozycję roboczą podczas prac serwisowych. Ich zadaniem jest fizyczne ograniczenie ruchu kabiny i zapewnienie wymaganej przestrzeni ochronnej w podszybiu albo nadszybiu. DOPPLER opisuje takie komponenty jako rozwiązanie zgodne z EN 81-20 / EN 81-21, przeznaczone do zapewnienia przestrzeni schronienia, gdy osoba wchodzi do podszybia albo na dach kabiny.
Przy płytkim podszybiu klasyczny fartuch kabinowy może się nie zmieścić. Dlatego stosuje się fartuch teleskopowy, który po złożeniu mieści się w ograniczonej przestrzeni, a po otwarciu zapewnia funkcję wymaganą przez normę. Katalog komponentów DOPPLER opisuje teleskopowe fartuchy kabinowe zgodne z EN 81-20 i EN 81-21, z nadzorem stanu przez kontakt bezpieczeństwa.
Przy ograniczonej przestrzeni nad kabiną standardowa balustrada dachowa może kolidować z nadszybiem. Dlatego stosuje się rozwiązania składane lub teleskopowe, które umożliwiają bezpieczny dostęp serwisowy, ale nie zwiększają niepotrzebnie wymaganej wysokości szybu. DOPPLER pokazuje balustrady dachowe zgodne z EN 81-20 / EN 81-21, przeznaczone również do bardzo niskich nadszybi.
Przy niskim podszybiu ważny jest nie tylko sam wymiar, ale również bezpieczne wejście do strefy serwisowej. Rozwiązania typu retractable pit ladder pozwalają zapewnić dostęp, a jednocześnie kontrolować położenie drabiny kontaktem bezpieczeństwa.
Elementy ruchome muszą być nadzorowane. System sterowania powinien wiedzieć, czy odboje, fartuch, drabina lub balustrada są w pozycji bezpiecznej. Samo zmniejszenie wymiaru szybu bez nadzoru i procedury serwisowej nie jest rozwiązaniem inżynierskim.
DOPPLER (Grecja) — partner strategiczny PROENSO — oferuje gotowe konfiguracje pod EN 81-21 do trudnych szybów. Poniżej trzy najczęściej dobierane warianty z rodziny Focus.
| Rozwiązanie | Zastosowanie | Udźwig / prędkość | Podszybie EN 81-21 | Nadszybie EN 81-21 | Komentarz PROENSO |
|---|---|---|---|---|---|
| DOPPLER Focus LPH | Bardzo niskie podszybie i nadszybie w istniejących budynkach | 300 / 450 / 630 kg do 0,63 m/s |
ok. 170 mm | ok. 2850 mm | Najważniejszy wariant do trudnych bloków, modernizacji i szybów, gdzie nie da się pogłębić podszybia. |
| DOPPLER Focus LH | Niskie nadszybie, większy zakres udźwigów | 300 / 450 / 630 / 1000 kg do 1,0 m/s |
ok. 400–475 mm | ok. 2850–2900 mm | Wariant do modernizacji, dobudowy szybów i projektów, gdzie potrzebna jest większa kabina lub udźwig. |
| DOPPLER Focus LW | Ograniczona szerokość szybu | 300 / 450 / 630 / 1000 kg do 1,0 m/s |
od ok. 750–850 mm wg wariantu | zależnie od wariantu | Do szybów wąskich, nietypowych, z trudną geometrią. |
Dane dla Focus LPH i Focus LH pochodzą z katalogu „Range of Application Focus": Focus LPH jest opisany jako rozwiązanie low pit and headroom, zgodne z EN 81-20/50 oraz EN 81-21; producent podaje minimalne podszybie EN 81-21 170 mm i nadszybie 2850 mm. Dla Focus LH — podszybie 400–475 mm i nadszybie 2850–2900 mm zależnie od udźwigu.
To są dane katalogowe, a nie obietnica dla każdego budynku. Ostateczny dobór zależy od wymiarów szybu, liczby przystanków, udźwigu, prędkości, układu drzwi, konstrukcji szybu, prowadzenia, przeciwwagi, możliwości montażowych oraz procedury odbiorowej. PROENSO nie sprzedaje „170 mm z tabeli" — PROENSO projektuje kompletny wariant techniczny dla konkretnego obiektu.
Nie tylko DOPPLER rozwija rozwiązania dla istniejących budynków. GMV również opisuje dźwigi do budynków istniejących zgodne z EN 81-21, z obniżonym podszybiem i nadszybiem. Producent wskazuje, że dla istniejących budynków dopuszczalne jest zmniejszenie podszybia lub nadszybia, ale wyłącznie przy zastosowaniu dodatkowych urządzeń bezpieczeństwa dla monterów i konserwatorów.
GMV pokazuje też osobną grupę rozwiązań „low pit and headroom" dla istniejących budynków zgodnie z EN 81-21, m.in. Green Lift Fluitronic 81.21 MRL-MC oraz MRL-T. Rynek europejski traktuje niskie podszybie i nadszybie jako specjalistyczne rozwiązanie projektowe, a nie improwizację budowlaną.
Dźwig osobowy podlega dozorowi technicznemu. UDT wskazuje, że dźwig osobowy to urządzenie do pionowego przemieszczania osób w kabinie prowadzonej po sztywnych prowadnicach, a wszystkie dźwigi osobowe podlegają dozorowi technicznemu.
W przypadku modernizacji urządzeń podlegających dozorowi technicznemu prace muszą być uzgadniane z UDT i wykonywane przez zakłady posiadające odpowiednie uprawnienia. Dokumentacja modernizacji powinna zawierać m.in. opis zakresu modernizacji, dokumenty odniesienia, rysunki, schematy, obliczenia, wyniki prób oraz wykaz urządzeń zabezpieczających, jeżeli są objęte zakresem modernizacji.
W przypadku niskiego podszybia i nadszybia dokumentacja jest szczególnie ważna, bo trzeba wykazać, w jaki sposób projekt zapewnia przestrzeń ochronną, bezpieczny dostęp serwisowy i nadzór nad elementami ruchomymi.
Dźwigi z ograniczonym podszybiem i nadszybiem wymagają połączenia trzech kompetencji jednocześnie. Brak którejkolwiek = ryzyko projektu, który nie przejdzie odbioru lub okaże się niewykonalny w terenie.
W blokach często spotykamy szyby po windach Translift / ZREMB / ODA / MDA. Tam nie wystarczy dobrać urządzenia z katalogu — trzeba rozumieć realne ograniczenia konstrukcji, szerokość prowadzeń, układ przeciwwagi, dostęp do maszynowni i historię modernizacji obiektu.
DOPPLER ma rozwiązania low pit / low headroom, komponenty bezpieczeństwa i konfiguracje przeznaczone do trudnych szybów. To daje PROENSO realną bazę techniczną do projektowania modernizacji zgodnych z normą — nie improwizujemy, tylko korzystamy z certyfikowanych komponentów.
Niskie podszybie i nadszybie to nie tylko wymiar w tabeli. To dokumentacja, analiza ryzyka, dobór zabezpieczeń, montaż i odbiór. Bez tego nawet najlepiej dobrana konfiguracja nie zostanie dopuszczona do eksploatacji.
PROENSO nie obiecuje, że każdy szyb da się wykorzystać bez robót budowlanych. Obiecujemy rzetelną analizę i dobór rozwiązania, które ma sens techniczny, formalny i ekonomiczny.
Nie. Jeżeli projekt jest wykonany prawidłowo, bezpieczeństwo nie jest obniżane. Brak standardowej przestrzeni musi zostać zastąpiony rozwiązaniami technicznymi: ruchomymi odbojami, nadzorem elektrycznym, składanym fartuchem, balustradami, procedurą serwisową i dokumentacją.
Czasami tak. Przykładowe rozwiązania DOPPLER pokazują bardzo niskie wartości podszybia w wybranych konfiguracjach, ale ostateczna decyzja zależy od konkretnego szybu, udźwigu, drzwi, prędkości, geometrii i odbioru.
Oba przypadki są trudne, ale z innych powodów. Niskie podszybie dotyczy przestrzeni pod kabiną i dostępu serwisowego od dołu. Niskie nadszybie dotyczy przestrzeni nad kabiną, dachu kabiny, balustrad, przejazdu i bezpieczeństwa osoby pracującej na kabinie.
EN 81-21 dotyczy nowych dźwigów instalowanych w istniejących budynkach, gdy ograniczenia budowlane uniemożliwiają pełne spełnienie wymagań EN 81-20. Dla nowych budynków standardem powinno być projektowanie pełnowymiarowego szybu.
Nie. To wartość katalogowa dla konkretnego rozwiązania i konfiguracji. Nie wolno jej traktować jako uniwersalnej gwarancji. Każdy obiekt wymaga pomiarów i projektu.
W takich projektach nie warto zaczynać od zwykłej oferty katalogowej. Najpierw trzeba sprawdzić szyb, geometrię, wejścia, podszybie, nadszybie, możliwość montażu i wymagania UDT. Dopiero wtedy można dobrać dźwig, który będzie bezpieczny, możliwy do odbioru i ekonomicznie uzasadniony.
PROENSO analizuje trudne szyby i dobiera rozwiązania dla budynków, w których standardowa winda po prostu się nie mieści.
Wyślij zapytanie projektoweDedykowana strona o modernizacji starych polskich wind w blokach z wielkiej płyty.
Indywidualne projekty w istniejącej i zabytkowej zabudowie.
Windy z dwoma lub trzema kompletami drzwi.
Pełen zakres modernizacji — wszystkie marki i modele.