Dźwig dla ekip ratowniczych — kiedy jest wymagany i co musi zapewnić budynek

Podstawą jest § 253 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1225, z późn. zm.):

W budynku ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V mającym kondygnację z posadzką na wysokości powyżej 25 m ponad poziomem terenu przy najniżej położonym wejściu do budynku oraz w budynku wysokościowym ZL IV przynajmniej jeden dźwig powinien być przystosowany do potrzeb ekip ratowniczych, spełniając wymagania Polskiej Normy dotyczącej dźwigów dla straży pożarnej. Dźwig ten powinien zapewniać dostęp do każdej strefy pożarowej na kondygnacji bezpośrednio lub drogami komunikacji ogólnej.

Trzy rzeczy w tym zdaniu bywają czytane zbyt pobieżnie.

Po pierwsze — sposób liczenia wysokości. Przepis nie mówi o wysokości budynku ani o liczbie kondygnacji. Mówi o kondygnacji z posadzką powyżej 25 m ponad poziomem terenu przy najniżej położonym wejściu do budynku. To trzy odrębne parametry i każdy z nich potrafi przesądzić o wyniku w obiekcie na skarpie albo z wejściami na różnych poziomach.

Po drugie — kategorie zagrożenia ludzi. Przepis obejmuje ZL I, ZL II, ZL III i ZL V przy przekroczeniu progu wysokości, a ZL IV wyłącznie w budynkach wysokościowych. Zakwalifikowanie obiektu do kategorii ZL i do grupy wysokości nie jest czynnością techniczną dostawcy dźwigu — to element projektu.

Po trzecie — „przynajmniej jeden" nie znaczy „dowolny". Dźwig ma zapewniać dostęp do każdej strefy pożarowej na kondygnacji, bezpośrednio albo drogami komunikacji ogólnej. Przy budynkach z kilkoma strefami na piętrze i kilkoma pionami komunikacyjnymi wskazanie tego jednego dźwigu jest realną decyzją projektową, nie formalnością.

Poza obowiązkiem ustawowym zdarza się, że inwestor lub najemca zamawia dźwig dla straży pożarnej mimo braku wymogu — na podstawie własnych założeń projektowych albo standardu korporacyjnego. To zamówienie umowne: zakres i wycena jak dla urządzenia wg PN-EN 81-72, potwierdzone na piśmie.

Ustępy 2–4 § 253 nie dotyczą urządzenia. Dotyczą przestrzeni, w której ono stoi, i drogi, którą ekipa ratownicza do niego dociera. To zakres projektu architektoniczno-budowlanego i instalacyjnego.

Dojście do dźwigu dla ekip ratowniczych powinno prowadzić przez przedsionek przeciwpożarowy spełniający wymagania § 232 warunków technicznych. Przepis określa dla niego:

• rzut poziomy o wymiarach co najmniej 1,4 × 1,4 m,
• ściany i stropy o klasie odporności ogniowej co najmniej E I 60,
• wykonanie z elementów nierozprzestrzeniających ognia,
• zamknięcie drzwiami o wymaganej klasie,
• wentylację.

W praktyce projektowej to właśnie przedsionek bywa elementem, który „nie mieści się" w układzie komunikacyjnym — i bywa dorysowywany na końcu, kosztem powierzchni najmu. Warto sprawdzić jego obecność na wczesnym etapie, a nie przy koordynacji wykonawczej.

Ściany i stropy szybu powinny mieć klasę odporności ogniowej wymaganą jak dla stropów budynku, zgodnie z § 216. To odesłanie dynamiczne: konkretna klasa nie wynika z § 253, tylko z klasy odporności pożarowej budynku ustalonej w projekcie.

Konsekwencja dla dostawy dźwigu dotyczy drzwi przystankowych. Jeżeli szyb jest wydzielony pożarowo, drzwi muszą mieć wymaganą klasę — a klasę tę wskazuje projektant budynku, nie dostawca urządzenia. Metodę badania odporności ogniowej drzwi przystankowych określa PN-EN 81-58, klasyfikację — rodzina PN-EN 13501. Trzy rzeczy warto zapamiętać:

• klasyfikacja odnosi się do konkretnego kompletu drzwi wraz ze sposobem zamocowania — podmiana ościeżnicy, wypełnienia albo sposobu montażu ją unieważnia;
• do dokumentacji odbiorowej potrzebna jest klasyfikacja ogniowa lub raport klasyfikacyjny, a nie oświadczenie handlowe;
• klasa musi być znana przed zamówieniem urządzenia — to nie jest parametr, który da się dobrać po fakcie.

Szyb dźwigu dla ekip ratowniczych powinien być wyposażony w urządzenia zapobiegające zadymieniu. To wymaganie bywa mylone z oddymianiem, a są to rozwiązania o przeciwnym działaniu:

• oddymianie usuwa dym i ciepło z przestrzeni, w której już się znalazły;
• zapobieganie zadymieniu — najczęściej w postaci systemu różnicowania ciśnień — nie dopuszcza dymu do przestrzeni chronionej.

Przepis dla szybu dźwigu dla ekip ratowniczych wymaga tego drugiego. Ta sama logika dotyczy klatek schodowych i przedsionków w budynkach wysokich i wysokościowych. Dobór rozwiązania, obliczenia i ocena skutków należą do projektanta branżowego i rzeczoznawcy — nie prognozujemy ich ilościowo i odradzamy przyjmowanie założeń w tej sprawie na etapie zapytania ofertowego o dźwig.

Osobny przepis, który wchodzi do gry dokładnie wtedy, gdy branże zaczynają szukać miejsca na trasy: zgodnie z § 201 warunków technicznych w szybie dźwigowym mogą znajdować się wyłącznie przewody i urządzenia związane z pracą dźwigu. Pomysł na poprowadzenie szybem instalacji obcej — teletechnicznej, elektrycznej niezwiązanej z dźwigiem, a bywa że i oddymiającej — należy skonfrontować z tym przepisem na etapie koordynacji międzybranżowej. Później oznacza to przeróbkę.

Warto też pamiętać o § 250: w budynkach wysokich i wysokościowych piwnice powinny być oddzielone od klatki schodowej przedsionkiem przeciwpożarowym. Jeżeli w scenariuszu przewidziano przystanek docelowy zjazdu w kondygnacji podziemnej lub garażu, jest to punkt do wyraźnego potwierdzenia z rzeczoznawcą — szczegółowe wymagania dla garaży wymagają odrębnego sprawdzenia w przepisach.

Najczęstsze źródło sporów na budowie. Podział poniżej odzwierciedla treść przepisów, ale ostateczny rozdział obowiązków wynika z umów zawartych w konkretnym projekcie — warto go potwierdzić na piśmie przed zamówieniem urządzenia.

To część najbardziej użytkowa dla zarządców i jednocześnie najczęściej przeoczana, bo skutek pojawia się długo po odbiorze.

Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (t.j. Dz.U. 2023 poz. 822) w § 2 ust. 1 pkt 9 wymienia dźwigi dla ekip ratowniczych w katalogu urządzeń przeciwpożarowych — obok systemów sygnalizacji pożarowej, urządzeń oddymiających, klap odcinających, przeciwpożarowych wyłączników prądu, drzwi i bram przeciwpożarowych, hydrantów i oświetlenia ewakuacyjnego. Zwykły dźwig z funkcją zjazdu pożarowego w tym katalogu nie występuje.

Skutkiem jest § 3 tego rozporządzenia: urządzenia przeciwpożarowe poddaje się przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach, dokumentacji techniczno-ruchowej oraz instrukcjach producenta, nie rzadziej niż raz w roku.

Umowa konserwacji dźwigu i terminowe badania UDT nie wyczerpują obowiązków wobec takiego urządzenia. Warto sprawdzić, czy posiadana umowa serwisowa obejmuje punkt trzeci wprost — jeżeli nie jest w niej wymieniony, prawdopodobnie nie jest realizowany.

Adresata obowiązku wskazuje art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. 2025 poz. 188). Właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu ma między innymi:

• przestrzegać wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych,
• zapewnić przeglądy, konserwację i naprawy urządzeń przeciwpożarowych w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie,
• zapewnić bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji osobom przebywającym w budynku,
• ustalić sposoby postępowania na wypadek pożaru.

Obowiązki właściciela może przejąć zarządca lub użytkownik na podstawie umowy cywilnoprawnej. Bez takiej umowy odpowiada podmiot faktycznie władający budynkiem. Dla wspólnot, spółdzielni i firm zarządzających nieruchomościami to konkretne pytanie do zadania: czy umowa o zarządzanie obejmuje urządzenia przeciwpożarowe wprost, czy tylko „bieżące utrzymanie".

Roczny przegląd urządzenia przeciwpożarowego to zatem nie jest wymysł handlowy firmy serwisowej — to obowiązek ustawowy właściciela lub zarządcy, doprecyzowany w § 3 rozporządzenia MSWiA. Szerzej o podziale obowiązków eksploatacyjnych piszemy w przewodniku obowiązki eksploatującego UTB.

Lista kontrolna do przejrzenia projektu, zanim urządzenie zostanie zamówione. Każda pozycja bez odpowiedzi to pytanie do projektanta zadane na piśmie — nie założenie do przyjęcia w ofercie.

• Czy projekt jednoznacznie wskazuje, który dźwig jest dźwigiem dla ekip ratowniczych?
• Czy wskazany dźwig zapewnia dostęp do każdej strefy pożarowej na kondygnacji?
• Czy przewidziano przedsionek przeciwpożarowy na dojściu — i czy jego geometria odpowiada § 232?
• Czy podano wymaganą klasę odporności ogniowej drzwi przystankowych?
• Czy przewidziano urządzenia zapobiegające zadymieniu szybu — a nie oddymianie szybu?
• Czy przewidziano zasilanie rezerwowe i odpowiednie trasy kablowe?
• Czy istnieje scenariusz pożarowy i matryca sterowań w części dotyczącej dźwigu?
• Czy dokumentacja dostawcy powołuje aktualne wydania norm (PN-EN 81-72:2020-12, PN-EN 81-73:2020-12)?
• Czy ustalono, kto i na jakiej podstawie będzie wykonywał roczny przegląd urządzenia przeciwpożarowego po przekazaniu obiektu?

Ostatni punkt jest wart osobnej uwagi, bo zwykle nie ma go w żadnej dokumentacji projektowej — a obowiązek zaczyna biec od momentu przejęcia obiektu do użytkowania.

Jesteśmy stroną dźwigową, nie stroną przeciwpożarową — i tak też opisujemy swój zakres.

Co robimy: czytamy dokumentację projektową i zapytania ofertowe pod kątem tego, czy mówią o dźwigu wg PN-EN 81-72, czy o zwykłym dźwigu z funkcją zjazdu pożarowego; wskazujemy pytania z listy powyżej, które warto zadać projektantowi i rzeczoznawcy przed zamówieniem urządzenia; dostarczamy dane o możliwościach i ograniczeniach układu sterowania, potrzebne do opracowania scenariusza; pomagamy uporządkować, które z trzech obowiązków eksploatacyjnych są w danym obiekcie realizowane, a które nie.

Czego nie robimy: nie kwalifikujemy obiektów do § 253, nie opracowujemy scenariusza pożarowego, nie uzgadniamy projektów pod względem ochrony przeciwpożarowej i nie oceniamy kompletności rozwiązań budynkowych. To kompetencje projektanta i rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Zakres współpracy przy konkretnym urządzeniu — w tym to, które czynności eksploatacyjne możemy przejąć — ustalamy indywidualnie, po zapoznaniu się z dokumentacją obiektu.

Stan weryfikacji publikatorów: 14.08.2026. Akty prawne są publiczne — poniżej odesłania do oficjalnych baz. Treść norm PN-EN jest chroniona prawem autorskim i dostępna wyłącznie w dystrybucji Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

• Dz.U. 2022 poz. 1225 — warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j., z późn. zm.); § 253, § 232, § 216, § 250, § 201
• Dz.U. 2023 poz. 822 — rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (t.j.); § 2 ust. 1 pkt 9, § 3
• Dz.U. 2025 poz. 188 — ustawa o ochronie przeciwpożarowej (t.j.); art. 4
• Dz.U. 2023 poz. 1563 — rozporządzenie MSWiA w sprawie uzgadniania projektów pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej
• Polski Komitet Normalizacyjny — katalog i dystrybucja norm PN-EN 81-72:2020-12, PN-EN 81-58:2022-10, PN-EN 13501
• UDT — dźwigi i inne urządzenia transportu bliskiego — zakres dozoru technicznego nad urządzeniem

• Zjazd pożarowy a dźwig dla straży
• Scenariusz pożarowy a sterowanie windą
• Obowiązki eksploatującego
• Badania okresowe UTB
• Wytyczne budowlane szybu
• Serwis dla wspólnot