Scenariusz pożarowy a sterowanie windą — co musi rozstrzygnąć projekt

To nie jest pojęcie branżowe ani nazwa zwyczajowa. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 5 sierpnia 2023 r. w sprawie uzgadniania projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego, projektu technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. 2023 poz. 1563) definiuje scenariusz pożarowy jako:

„opis sekwencji możliwych zdarzeń w czasie pożaru, reprezentatywnego dla danego miejsca jego wystąpienia lub obszaru oddziaływania, uwzględniający przede wszystkim sposób funkcjonowania urządzeń przeciwpożarowych, innych technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego oraz ich współdziałanie."

Trzy wyróżnione słowa robią całą robotę. Sekwencja — czyli co po czym. Sposób funkcjonowania — czyli co dokładnie robi każde urządzenie. Współdziałanie — czyli jak reakcje urządzeń odnoszą się do siebie nawzajem. Dokładnie o to pytamy, gdy pytamy „kiedy otwiera się klapa dymowa względem zjazdu kabiny".

Rozporządzenie z 2023 r. weszło w życie 9 sierpnia 2023 r. i zastąpiło wcześniejsze regulacje (Dz.U. 2021 poz. 1722, a przed nimi Dz.U. 2015 poz. 2117). Przy powoływaniu przepisu w piśmie warto to sprawdzić — starsze publikatory nadal krążą w dokumentacjach.

Uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych obejmuje opracowanie scenariusza pożarowego dla obiektu — lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową — w którym przewidziano stosowanie:

• systemu sygnalizacji pożarowej (SSP, bywa nazywany SAP),
• stałych urządzeń gaśniczych,
• urządzeń oddymiających,
• urządzeń zapobiegających zadymieniu.

Osobno: projekt urządzenia przeciwpożarowego również podlega uzgodnieniu z rzeczoznawcą. Ponieważ dźwig dla ekip ratowniczych jest urządzeniem przeciwpożarowym, jego projekt mieści się w tym reżimie — więcej w przewodniku dźwig dla ekip ratowniczych — wymagania.

Scenariusz powstaje w toku współpracy projektanta z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Nie jest dokumentem dostawcy dźwigu, dostawcy SSP ani generalnego wykonawcy — choć wszyscy oni dostarczają do niego dane wejściowe i wszyscy są jego treścią związani.

To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo w typowym sporze na budowie pytanie „kto ma opisać sekwencję" pada zwykle wtedy, gdy sekwencji nie opisał nikt. Odpowiedź wynika wprost z przepisu: skoro obowiązek opracowania scenariusza jest elementem uzgodnienia projektu, to leży po stronie projektowej. Dostawca dźwigu dostarcza dane o możliwych zachowaniach urządzenia i realizuje przyjętą sekwencję.

Zdanie, które warto mieć w korespondencji projektowej:

Prosimy o udostępnienie fragmentu scenariusza pożarowego i matrycy sterowań w zakresie dotyczącym dźwigu — sygnały wejściowe, przystanek docelowy, sekwencja względem oddymiania — abyśmy mogli skonfigurować sterowanie zgodnie z przyjętymi założeniami.

Jest uprzejme, konkretne i przenosi ciężar rozstrzygnięcia tam, gdzie zgodnie z przepisem należy.

Zestaw pytań, na które odpowiedzi są potrzebne, żeby dostawca dźwigu mógł skonfigurować urządzenie, a strona odbierająca — sprawdzić, czy zrobił to zgodnie z projektem. Pogrupowane w pięć obszarów.

1. Źródło sygnału pożarowego do dźwigu — która centrala SSP, która strefa dozorowa, czy sygnał jest zbiorczy dla budynku, czy strefowy.
2. Postać sygnału — styk bezpotencjałowy NO czy NC, sygnał ciągły czy impulsowy, protokół komunikacyjny, czy linia jest nadzorowana.
3. Liczba sygnałów — jeden (zjazd) czy więcej (zjazd, zjazd alternatywny, tryb straży pożarnej).
4. Zachowanie przy uszkodzeniu linii sygnałowej i przy braku zasilania SSP.

5. Przystanek docelowy zjazdu pożarowego — konkretnie, numer lub nazwa. Nie „parter" w domyśle.
6. Przystanek alternatywny — gdy alarm pochodzi ze strefy przystanku docelowego.
7. Zachowanie w trakcie jazdy — czy kabina dokańcza jazdę, zawraca, czy zatrzymuje się.
8. Drzwi na przystanku docelowym — otwarte i pozostają otwarte? na jak długo?
9. Wyłączenie z normalnej pracy — sposób i sygnalizacja dla użytkownika.
10. Powrót do pracy po skasowaniu alarmu — automatyczny czy ręczny, i kto kasuje.
11. Zachowanie przy zadziałaniu przeciwpożarowego wyłącznika prądu — czy kabina zatrzyma się między przystankami, czy jest zasilanie umożliwiające dojazd.

12. Kiedy uruchamiane jest oddymianie lub otwierane są klapy dymowe — natychmiast po alarmie, po zwłoce, czy po potwierdzeniu zakończenia zjazdu.
13. Czy istnieje zwłoka lub blokada uzależniająca oddymianie szybu od zakończenia zjazdu.
14. Czy szyb jest oddymiany, czy chroniony przed zadymieniem — to rozwiązania o przeciwnym działaniu.
15. Czy klapa dymowa znajduje się w szybie lub nad szybem i czy jej otwarcie wpływa na przepływ powietrza podczas jazdy kabiny.
16. Sprzężenie z klatką schodową i przedsionkami — czy dźwig i klatka korzystają z tego samego sygnału.

17. Zasilanie dźwigu — podstawowe, rezerwowe, pożarowe; kolejność przełączeń.
18. Odporność ogniowa tras kablowych do dźwigu i do urządzeń przeciwpożarowych — wymaganie z projektu elektrycznego, potwierdzone przez rzeczoznawcę.

19. Matryca sterowań — z dźwigiem jako osobnym wierszem lub kolumną.
20. Próba funkcjonalna — zakres, uczestnicy, protokół; czy obejmuje SSP, dźwig i oddymianie łącznie, czy każdy system osobno.

Scenariusz opisuje sekwencję słowami. Matryca sterowań zamienia ją w tabelę, z której da się pracować:

• wiersz = zdarzenie — alarm w strefie X, alarm drugiego stopnia, uszkodzenie linii, zadziałanie PWP;
• kolumna = urządzenie — SSP, oddymianie klatki schodowej, klapa dymowa szybu, dźwig 1, dźwig 2, przeciwpożarowy wyłącznik prądu, kontrola dostępu;
• komórka = reakcja i czas.

Matryca nie jest pojęciem ustawowym — jest standardem projektowym i wykonawczym rozwinięciem scenariusza. Ale to z niej programuje się układy sterowania, i bez niej nie da się odpowiedzieć na pytanie „co dzieje się z kabiną, gdy otwiera się klapa". Matryca jest dokumentem projektu, nie dostawcy dźwigu — ale dostawca dźwigu musi wiedzieć, co w niej stoi, żeby skonfigurować urządzenie.

Jeżeli w projekcie matrycy nie ma, a dźwig ma reagować na sygnał pożarowy, to konfiguracja urządzenia powstaje na podstawie ustaleń ustnych. Takie ustalenia nie przetrwają zmiany osób po żadnej ze stron, a przy odbiorze nie ma do czego porównać zaobserwowanej sekwencji.

Nie piszemy scenariusza. Dostarczamy dane wejściowe, żeby dało się go napisać wykonalnie:

• jakie wejścia sygnałowe ma układ sterowania dźwigu i jakiego rodzaju sygnału oczekuje,
• jakie zachowania są programowalne — przystanek główny i alternatywny, zwłoki, sposób kasowania,
• jakich zachowań urządzenie nie zrealizuje,
• czasy przejazdu między skrajnymi przystankami — do oceny, ile trwa zjazd,
• wymagania zasilania i warunków środowiskowych,
• ograniczenia wynikające z dokumentacji techniczno-ruchowej producenta.

Punkt trzeci jest najważniejszy i najczęściej pomijany. Scenariusz nie może zakładać zachowania, którego urządzenie nie potrafi wykonać — a dowiedzenie się o tym na etapie uruchomienia oznacza albo zmianę scenariusza z ponownym uzgodnieniem, albo wymianę elementu instalacji. Obie ścieżki są droższe niż jedno pytanie zadane na etapie projektu.

Zakres danych, jakie jesteśmy w stanie podać dla konkretnej dostawy, zależy od zastosowanego układu sterowania i dokumentacji producenta — ustalamy go indywidualnie. Przy modernizacjach temat wiąże się z wymianą sterownika, opisaną w przewodniku modernizacja sterowania windy.

Sprawdzenie każdego systemu osobno potwierdza, że każdy system działa. Nie potwierdza, że sekwencja przyjęta w scenariuszu faktycznie zachodzi — a to jest pytanie, na które odpowiada dopiero próba łączna: wywołanie alarmu w SSP i obserwacja reakcji dźwigu oraz urządzeń oddymiających w jednym przebiegu.

Co warto mieć w protokole z takiej próby:

• datę, obiekt i uczestników — strony SSP, oddymiania, dźwigu, generalnego wykonawcy oraz rzeczoznawcę lub inspektora,
• scenariusz testu: który konkretnie alarm wywołano,
• zaobserwowaną sekwencję z czasami,
• wynik i uwagi,
• wyciąg z matrycy sterowań, według której skonfigurowano dźwig,
• klauzulę: każda zmiana konfiguracji SSP lub matrycy wymaga powtórzenia próby.

Ostatni punkt bywa traktowany jako formalność, a jest zabezpieczeniem najbardziej praktycznym. Zmiana adresacji stref w centrali SSP kilka miesięcy po odbiorze potrafi rozjechać sekwencję, o której nikt już nie pamięta.

Zakres próby przy odbiorze ustala projekt i rzeczoznawca — powyższe to nasz wniosek jako strony dźwigowej, nie wymaganie przepisu.

Rozgraniczenie, które oszczędza sporo nieporozumień przy odbiorach.

UDT bada urządzenie transportu bliskiego — jego budowę, wyposażenie i działanie, w tym działanie funkcji zadeklarowanych w dokumentacji. Jeżeli w dokumentacji zadeklarowano funkcję zjazdu pożarowego, jej działanie jest przedmiotem badania.

UDT nie uzgadnia scenariusza pożarowego budynku i nie ocenia, czy klapa dymowa otwiera się we właściwym momencie względem oddymiania klatki schodowej. To domena projektu, rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych oraz odbioru obiektu — inwestor obowiązany do uzyskania pozwolenia na użytkowanie zawiadamia o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania Państwową Straż Pożarną, a czynności kontrolno-rozpoznawcze obejmują zgodność wykonania z projektem i wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Z pozytywnej decyzji UDT nie wynika zgodność przeciwpożarowa budynku. To dwa niezależne procesy o różnym przedmiocie. O samym badaniu odbiorczym piszemy w przewodniku odbiór windy przez UDT.

Co robimy: dostarczamy projektantowi dane o możliwościach i ograniczeniach układu sterowania w konkretnej dostawie; wskazujemy, które z dwudziestu punktów powyżej pozostały w dokumentacji nierozstrzygnięte; konfigurujemy urządzenie zgodnie z przyjętą matrycą sterowań; uczestniczymy w próbach funkcjonalnych i w sporządzeniu protokołu w części dźwigowej.

Czego nie robimy: nie opracowujemy scenariusza pożarowego, nie uzgadniamy projektów pod względem ochrony przeciwpożarowej, nie rozstrzygamy kolejności działania systemów budynku i nie potwierdzamy bezpieczeństwa przyjętej sekwencji. To kompetencje projektanta i rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Jeżeli projektujesz obiekt i potrzebujesz danych wejściowych do części dźwigowej scenariusza — materiały dla projektantów i architektów zebraliśmy na stronie dla projektantów i architektów.

Stan weryfikacji publikatorów: 14.08.2026. Akty prawne są publiczne — poniżej odesłania do oficjalnych baz. Materiały CNBOP-PIB i PSP mają charakter pomocniczy i nie stanowią podstawy prawnej.

• Dz.U. 2023 poz. 1563 — rozporządzenie MSWiA w sprawie uzgadniania projektów pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej; definicja legalna scenariusza pożarowego
• Dz.U. 2023 poz. 822 — rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (t.j.); § 2 ust. 1 pkt 9, § 3
• Dz.U. 2022 poz. 1225 — warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j., z późn. zm.)
• Dz.U. 2018 poz. 2176 — warunki techniczne dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego
• UDT — dźwigi i inne urządzenia transportu bliskiego — zakres dozoru technicznego nad urządzeniem
• Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej — materiały o czynnościach kontrolno-rozpoznawczych i odbiorach obiektów
• CNBOP-PIB — Bezpieczeństwo i Technika Pożarnicza — publikacje dotyczące scenariuszy pożarowych i matryc sterowań (materiał pomocniczy, nie podstawa prawna)

• Zjazd pożarowy a dźwig dla straży
• Dźwig dla ekip ratowniczych
• Modernizacja sterowania windy
• GSM i łączność alarmowa
• Odbiór windy przez UDT
• Dla projektantów i architektów